Als je denkt dat de SP en online gokken ver uit elkaar liggen, dan hebben wij nieuws: de partij heeft een uitgesproken en principieel standpunt dat de kern van het Nederlandse kansspelbeleid raakt. In een politiek landschap waar de legalisering van online gokken vaak wordt gepresenteerd als een vooruitstrevende, moderne stap, vormt de Socialistische Partij een solide bolwerk van kritiek. Hun visie is geen kleine beleidsafwijking, maar een fundamentele afwijzing van de commerciële goklogica, geworteld in decennia van socialistische ideologie. Dit artikel duikt diep in de politieke positie van de SP, van hun morele bezwaren tot hun concrete parlementaire oppositie tegen de Wet Kansspelen op Afstand en hun felle kritiek op de Kansspelautoriteit.

De SP-ideologie en de morele bezwaren tegen gokken

Om het standpunt van de SP op gokken te begrijpen, moet je eerst naar hun kernwaarden kijken: solidariteit, bescherming van kwetsbaren en verzet tegen uitbuiting. Voor de SP is de commerciële gokindustrie het schoolvoorbeeld van een kapitalistische sector die winst haalt uit menselijke zwakte en ongeluk. Hun beleid is daarom niet gericht op het ‘beheersen’ van een markt, maar op het zo veel mogelijk voorkomen van schade door de aantrekkingskracht en beschikbaarheid van gokken drastisch in te perken.

Socialisme versus exploitatie van kwetsbaarheid

De SP ziet gokken niet als onschuldig vermaak. In de partij-analyse draait het om exploitatie. De industrie is erop gericht om spelers, en met name mensen die gevoelig zijn voor verslaving of in financiële problemen zitten, zo lang mogelijk te laten spelen. Geavanceerde algoritmes, persoonlijke bonussen en 24/7 toegankelijkheid maken van elke smartphone een potentiële gokmachine. Dit staat lijnrecht tegenover het socialistische ideaal van een beschermende samenleving die burgers behoedt voor roofzuchtige praktijken.

Gokken als een kapitalistische tegenhanger van solidariteit

Waar solidariteit draait om wederzijdse steun en het samen sterker maken, is gokken in de ogen van de SP een individualistische activiteit waar de winst van de één (de aanbieder, en een enkele gelukkige speler) ten koste gaat van het verlies van velen. Het versterkt geen gemeenschapsgevoel, maar financiële ongelijkheid. De partij benadrukt dat de enorme winsten van bedrijven zoals Bet365, PokerStars en Holland Casino niet uit het niets komen, maar direct worden gefinancierd door de verliezen, en vaak het leed, van hun klanten.

Het historische SP-standpunt: Tegen de Wet Kansspelen op Afstand (KOA)

Toen de Wet Kansspelen op Afstand (KOA) in de Tweede Kamer werd behandeld, stond de SP prominent in de oppositie. De partij stemde consequent tegen het wetsvoorstel dat in 2021 de weg vrijmaakte voor de gelegaliseerde online markt. Hun oppositie was principieel en onvermurwbaar.

De parlementaire strijd tegen de KOA-wet

De SP voerde aan dat legalisering gelijkstaat aan normalisering. Door online gokken een wettelijk jasje te geven, zou de overheid het signaal afgeven dat het een acceptabele vrijetijdsbesteding is, terwijl de risico’s op verslaving en schulden enorm zijn. De partij diende moties in om het voorstel te verwerpen en probeerde tijdens de behandeling de meest schadelijke elementen, zoals reclamevrijheid, te blokkeren. Hun waarschuwingen over een explosie van gokreclames en een toename van problematisch gokgedrag zijn, achteraf bezien, pijnlijk accuraat gebleken.

Waarom ‘gecontroleerd aanbod’ volgens de SP misleidend is

De regering en voorstanders van de KOA-wet verkochten het als een systeem van ‘gecontroleerd aanbod’ dat illegale aanbieders zou verdrijven en spelers zou beschermen. De SP doorzag deze retoriek direct. Zij stelden dat je een fundamenteel schadelijke industrie niet kunt ‘controleren’ door haar te legitimeren. Het creëren van een gereguleerde markt betekende simpelweg dat grote, commerciële partijen onder de vleugels van de staat mochten opereren, met de Kansspelautoriteit als facilitator. Volgens de SP werd bescherming ondergeschikt gemaakt aan marktwerking.

Kritiek op de Kansspelautoriteit en het huidige beleid

Met de invoering van de KOA-wet is de kritiek van de SP niet verstomd, maar verlegd naar de uitvoering. Het scherpste verwijt is gericht aan het adres van de Kansspelautoriteit (KSA).

De KSA als ‘marktmeester’ in plaats van beschermer

De SP beschuldigt de KSA ervan zich te gedragen als een ‘marktmeester’ die vooral bezig is met het soepel laten draaien van de gokmarkt. In plaats van een strenge waakhond die de publieke gezondheid vooropstelt, zou de toezichthouder te veel oog hebben voor de belangen van de vergunninghouders. De focus op het bestrijden van het illegale aanbod gaat ten koste van daadkrachtig optreden tegen excessen binnen de legale sector, zoals de agressieve marketing van aanbieders als TOTO en de bekende internationale bookmakers.

De tsunami aan gokreclames en het falen van zelfregulering

De voorspelling van de SP over een reclame-tsunami is uitgekomen. Overal, van tv-reclames tijdens voetbalwedstrijden tot online banners en social media, worden Nederlanders bestookt met verleidelijke gokaanbiedingen. De SP wijst het systeem van zelfregulering door de branche, zoals de ‘Reclamecode voor Kansspelen’, af als een farce. Het is volgens hen een klassiek voorbeeld van ‘de vos die het kippenhok bewaakt’. De partij ziet dagelijks het bewijs dat de belofte van een ‘zorgvuldige introductie’ van de markt is gebroken.

• Reclame-uitwassen: SP-Kamerleden halen regelmatig schokkende voorbeelden aan, zoals reclames die rechtstreeks op jongeren lijken te mikken of bonussen die spelers aanzetten tot meer en langer spelen.
• Macht van aanbieders: Grote spelers als Bet365, Unibet en TOTO hebben volgens de SP een onevenredige invloed op het beleid en het toezicht, ten koste van de belangen van kwetsbare spelers en hun omgeving.

Alternatief SP-beleid: Preventie, voorlichting en verbod op reclame

De SP blijft niet steken in kritiek, maar heeft een helder en radicaal alternatief. Hun beleid draait om drie pijlers: het stoppen van de verleiding, het versterken van de publieke voorzieningen en het terugdringen van de commerciële macht.

Een totaalverbod op alle gokreclames

De eerste en meest in het oog springende maatregel is een algeheel verbod op alle gokreclame. Geen uitzonderingen voor de Staatsloterij of de TOTO. De SP wil de publieke ruimte en de media gokvrij maken, om de continue prikkel tot deelname weg te nemen en de normalisering tegen te gaan. Dit is een directe aanval op het verdienmodel van de industrie, dat voor een groot deel afhankelijk is van het aantrekken van nieuwe klanten.

Investeren in publieke voorlichting en verslavingszorg

De bespaarde gelden uit het niet meer hoeven handhaven van een complex reclamebeleid, én eventuele belastinginkomsten uit gokken, moeten volgens de SP geïnvesteerd worden in preventie en zorg. Dit betekent:

1. Grootschalige onafhankelijke voorlichtingscampagnes over de risico’s van gokken, vooral gericht op jongeren.
2. Extra financiering voor verslavingszorginstellingen zoals Jellinek, om de wachtlijsten voor gokverslaafden te verkorten en specialistische behandeling te garanderen.
3. Ondersteuning voor familie en naasten van probleemspelers.

Daarnaast pleit de SP voor een veel strikter publiek monopolie, waarbij kansspelen uitsluitend en sober worden aangeboden door een niet-commerciële, publieke instantie (een uitgeklede versie van het Lotto-model), met winsten die volledig naar de schatkost gaan.

SP versus andere partijen: Een politieke vergelijking

Het standpunt van de SP is het meest strikte in de Nederlandse Kamer. Om het te begrijpen, helpt het om het naast andere partijen te leggen.

• VVD en D66: Deze partijen waren de grote voorvechters van de KOA-wet. Zij benadrukten de voordelen van legalisering: consumentenbescherming binnen een gereguleerde markt, het wegkapen van illegale aanbieders en het genereren van belastinginkomsten. De SP ziet dit als een naïeve of zelfs willige overgave aan de markt.
• PvdA: De PvdA stemde uiteindelijk voor de KOA-wet, maar met serieuze bedenkingen over reclame en bescherming. Hun kritiek is gematigder dan die van de SP, en ze richten zich meer op het aanscherpen van het bestaande beleid dan op een fundamentele afwijzing.
• ChristenUnie (CU): De CU deelt op sommige punten de principiële zorgen van de SP, met name over de schadelijkheid van gokken en de excessen in reclame. Zij waren ook tegen de KOA-wet. Het belangrijkste verschil is dat de bezwaren van de CU vaak (mede) vanuit levensbeschouwelijke hoek komen, terwijl die van de SP puur sociaal-economisch en ideologisch zijn gemotiveerd.

Onze analyse benadrukt dat het SP-standpunt niet slechts een regeltje is, maar een logisch gevolg van een ideologie die de bescherming van mensen boven de vrijheid van de markt stelt. In het debat over dutch gambling politics vormen zij de onverbiddelijke gewetensfunctie, een constante herinnering aan de menselijke kosten die vaak vergeten worden in het geklop over marktwerking en belastingopbrengsten.